BIỆN PHÁP SO SÁNH NGHỆ THUẬT TRONG CA DAO

NHẬN XÉT CỦA THƯỢNG TỌA HƯỚNG DẪN MỤC LỤC Trang I. DẪN NHẬP:…………………………………………………………….3 II. NỘI DUNG:…………………………………………………………….4 1. SO SÁNH:………………………………………………………………4 1.1. Khái niệm:……………………………………………………………..4 1.2. Cấu trúc so sánh trong ca dao:…………………………………………..4 1.2.1. So sánh trực tiếp:………………………………………………………4 1.2.2. so sánh song hành:……………………………………………………..5 1. 3. Giá trị của việc sử dụng thủ pháp so sánh trong ca dao:…...……………5 II. KẾT LUẬN:……………………………………………………………….7 TÀI LIỆU THAM KHẢO:……………………………………...…...……….7 BIỆN PHÁP SO SÁNH NGHỆ THUẬT TRONG CA DAO I. DẪN NHẬP: Ca dao là một bộ phận chiếm số lượng lớn nhất trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, đồng thời cũng được xem là một thể loại độc đáo nhất. Là sản phẩm của văn học dân gian – khi công bố mới là khi bắt đầu quá trình sáng tạo, vì vậy công việc nghiên cứu ca dao tuy không đơn giản nhưng rất thú vị. Chính vì lẽ đó, đã từ lâu, trong giới nghiên cứu phê bình văn học, ca dao trở thành một đề tài hấp dẫn, phong phú. Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, ca dao luôn được coi là viên ngọc quý long lanh ngời sáng. Đó là viên ngọc toả chiếu vẻ đẹp thuần khiết, thanh cao trong tâm hồn tình cảm và trí tuệ con người Việt Nam, trải qua nhiều thế hệ. Biểu hiện qua văn hoá ứng xử trong cuộc sống; qua tình yêu thắm thiết đối với thiên nhiên, với quê hương gia đình; qua tình yêu lứa đôi, hôn nhân - hạnh phúc… Ca dao vì thế thực sự gắn liền và trở thành một bộ phận không thể tách rời với đời sống tinh thần của nhân dân ta. II. NỘI DUNG: Thơ ca trữ tình dân gian là nơi bộc lộ rõ nhất tâm hồn dân tộc. Ý nghĩa cơ bản của thơ ca trữ tình dân gian là biểu đạt những tư tưởng, tình cảm và cảm xúc của nhân dân.Những tư tưởng, tình cảm và cảm xúc ấy được chuyển tải thông qua những hình ảnh giàu giá trị tạo hình và qua một thế giới nghệ thuật lung linh sắc màu. Một trong những thủ pháp nghệ thuật đặc sắc của ca dao là ẩn dụ và so sánh. 1. SO SÁNH: 1.1. Khái niệm: So sánh tu từ là cách đối chiếu hai hay nhiều hiện tượng khác loại có cùng một dấu hiệu chung nào đấy( nét giống nhau) nhằm diễn tả một cách hình ảnh đặc điểm của một đối tượng. 1.2. Cấu trúc so sánh trong ca dao: 1.2.1. So sánh trực tiếp: - Đây là kiểu so sánh trực tiếp với sự hiện diện của các từ liên từ “như”, “như thế”, “cũng thế” . Trong cấu trúc so sánh trực tiếp này có hai dạng: + Cấu trúc so sánh triển khai: nghĩa là câu lục (6) nêu lên định đề có tính chất khái quát: A như B (A và B là hai đối tượng khác loại). Còn câu bát (8) là B’ nêu rõ đặc tính nào đấy của B theo dấu hiệu tương đồng. Đôi ta như thể con tằm (A như B) Cùng ăn một lá cùng nằm một nong (B’) Nếu chỉ ví đôi ta như thể con tằm mà không có sự triển khai tiếp theo, chắc chắn người nghe sẽ thấy khó hiểu, không rõ con Tằm ở đây được nhấn mạnh với đặc điểm gì. Vì vậy B’ đã triển khai rõ ràng cùng ăn một lá cùng nằm một nong để diễn tả một cách đặc sắc phù hợp với việc bộc lộ tình cảm của đôi lứa yêu nhau. + Cấu trúc so sánh tương hỗ bổ sung: ở kết cấu này không có mệnh đề triển khai mà nêu lên một hoặc hai đối tượng cùng lúc so sánh với nhiều sự vật khác nhau. Các sự vật này có nét tương đồng hoặc đối lập nhau. ● Có thể là một đối tượng (cái so sánh) được nhấn mạnh trong quan hệ liệt kê bổ sung: Đôi ta như lửa mới nhen Như trăng mới mọc, như đèn mới khêu Thiếp xa chàng như rồng nọ xa mây Như chim chèo bẻo xa cây măng vòi Đối tượng so sánh được so sánh với nhiều sự vật khác nhau nhằm nhấn mạnh đối tượng. ● Có thể hai đối tượng trong quan hệ so sánh tương đồng: Tình anh như nước dâng cao Tình em như dải lụa đào tẩm hương Anh và em đều được so sánh như nhau nhằm nhấn mạnh sự sâu sắc trong tình cảm của cả 2 đối tượng. ●Có thể hai đối tượng trong quan hệ so sánh đối lập: Anh như chỉ gấm thêu cờ Em như rau má mọc bờ giếng khơi Hai hình ảnh so sánh này hoàn toàn đối lập với nhau. Hình ảnh so sánh với anh thì cao quí, hình ảnh so sánh với em thì dân dã, nhỏ nhoi. Trong cấu trúc so sánh bổ sung này, sự liệt kê, điệp ý có tác dụng nhấn mạnh đặc điểm tương đồng hoặc đối lập của các sự vật, cái này bổ sung cho cái kia mà không cần có sự giải mã hoặc triển khai. 1.2.2. so sánh song hành: - Đây là một kiểu so sánh chìm, giữa hai vế không có từ liên từ “ như”, “ là”, “ như thế”, Cây rầu thì lá cũng rầu Anh về anh bỏ mối sầu cho ai Cây xanh thì lá cũng xanh Cha mẹ hiền lành để đức cho con Giữa hai vế(A) (bức tranh thiên nhiên), nêu lên những đặc điểm có tính ổn định mang tính qui luật của thiên nhiên và vế (B) (bức tranh tâm trạng) có nét tương đồng tạo nên một sự so sánh ngầm(nhưng chưa hẳn là ẩn dụ vì chủ thể chưa ẩn đi hoàn toàn). Sự so sánh này làm tăng sức mạnh của lí lẽ được nêu ra, tạo nên sức mạnh của đòn bẩy nghệ thuật. - So với so sánh trực tiếp thì so sánh song hành tạo điều kiện cho sự liên tưởng rộng rãi hơn, kích thích sự phát triển của trí tuệ và tình cảm nhiều hơn 1. 3. Giá trị của việc sử dụng thủ pháp so sánh trong ca dao: - So sánh giúp ta nhận thức sâu sắc hơn phương tiện nào đó của sự vật, hiện tượng. Nhờ so sánh mà các khái niệm, đặc điểm, thuộc tính trừu tượng trở nên rõ ràng, dễ hiểu. Thân em như chổi đầu hè Phòng khi mưa gió đi về chùi chân Chùi rồi lại vứt ra sân Gọi người hàng xóm có chân thì chùi Thân phận con người là khái niệm trừu tượng được cụ thể hoá bởi hình ảnh chổi đầu hè. Hình ảnh so sánh giúp cho việc thể hiện rõ thân phận trôi nổi , bất lực của người phụ nữ trong xã hội xưa. - So sánh là biện pháp tạo hình giúp cho bài ca tăng tính chất tượng hình nghệ thuật. Em như cá lượn đầu cầu Anh về lấy lưới, người câu mất rồi Bài cac dao miêu tả một tình huống có ý nghĩa lớn vì nó nói về cái mốc quan trọng trong đời người. Nhanh chậm một chút thôi là mất thời cơ trong tình yêu hay những cơ hội khác trong cuộc sống. cách diễn đạt của bài ca này giúp cho cách diễn tả vừa cụ thể vừa mang ý nghĩa khái quát, giàu chất thơ. Em như ngọn cỏ phất phơ Anh như con nghé ngơ ngơ ngoài đồng Hình ảnh so sánh đã diễn tả một cách tài tình tâm thế cũng như trạng thái của hai đối tượng chàng trai và cô gái trong bài ca. Cô gái ví mình như ngọn cỏ phất phơ trước gió(hẳn phải là ngọn cỏ non tơ đầy sức sống nên mới phất phơ), thế mà chàng trai vô tâm cứ như con nghé ngu ngơ không để ý đến, không biết gì đến ngọn cỏ trong tầm tay với, mà ngọn cỏ thì dường như chào mời. Cả một không gian rộng lớn ngoài đồng nào ai ngăn cấm chỉ tự anh quá vô tâm trước tình em. Như vậy khó có câu thơ nào vừa cô đọng vừa tạo hình như thế. II. KẾT LUẬN: Tính phiếm chỉ, xu hướng không cá thể hóa nhân vật là đặc điểm của thơ ca dân gian Việt Nam mà lối sử dụng đại từ nhân xưng là một trong những thủ pháp nghệ thuật nổi bật làm tăng thêm giá trị diễn xướng của lời ca. Có thể nói, ngôn ngữ ca dao với đặc trưng tính chất của thể loại thơ ca dân gian, mang âm sắc của giai điệu lời nói tiếng Việt với hình thức kết cấu đối đáp, ngôn ngữ diễn tả thời gian, không gian nghệ thuật mang tính gợi hứng và lối sử dụng đại từ nhân xưng đầy biểu cảm là những yếu tố cơ bản tạo giá trị thẩm mỹ cho những lời hát dân ca mang mầu sắc của sinh hoạt diễn xướng dân gian. Là cơ sở (phần lời) của những lời hát dân ca, ca dao trong sự liên kết với mầu sắc của âm thanh, động tác điệu múa được diễn ra trong môi trường sinh hoạt cụ thể mang tính đặc trưng vùng miền của sinh hoạt diễn xướng dân gian đã thực sự bay cao hơn, xa hơn đạt đến giá trị hiện thực thẩm mỹ trọn vẹn hơn. TÀI LIỆU THAM KHẢO: 1. ĐÀO DUY ANH, (1992) , Việt Nam văn hóa sử cương. NXB TP. HCM. 2. TOAN ÁNH, (1969) , Nếp cũ-tín ngưỡng Việt Nam, NXB Hoa Đăng, Sài Gòn,. 3. MINH CHÂU VÀ MINH CHI, (1991) , Từ điển Phật Học Việt Nam, NXB TP. HCM khoa học xã hội, Hà Nội,. 4. LÊ VĂN SIÊU, (1964) , Văn minh Việt Nam, Nam chi tùng thư Sài Gòn,. 5. TRẦN NGỌC THÊM, (1996) , Tìm về bản sắc dân tộc VN, NXB TP. HCM,. 6. THÍCH TÂM THIỆN, (1995 ), Tư tưởng Mỹ học Phật giáo, Thành hội Phật giáo TP. HCM xb,. 7. NGUYỄN ĐĂNG THỤC, (1992) , Lịch sử tư tưởng VN, Tập I, NXB TP. HCM,. 8. LÊ MẠNH THÁT, (1982) , Nghiên cứu về Mâu Tử, Tập I, Tu thư Đại học Vạn Hạnh,. 9. PHAN LẠC TUYÊN, (1993) , Lịch sử bang giáo VN và Đông Nam Á, Bộ giáo dục đào tạo TP. HCM xb,.