Ảnh hưởng tôn giáo Ấn Độ với Chăm Bàlamôn Ninh Thuận

Ảnh hưởng tôn giáo Ấn Độ với Chăm Bàlamôn Ninh Thuận 1. Trong khu vực Đông Nam Á cổ thì văn hóa tôn giáo Chăm Pa mang đậm dấu ấn văn hóa tôn giáo Ấn Độ. Những yếu tố văn hóa đó đã góp phần vào bức tranh văn hóa Việt Nam đa dạng phong phú làm cho Việt Nam là Đông Nam Á thu nhỏ. Các tôn giáo Ấn Độ như Bàlamôn, Phật giáo, Ấn Độ giáo,Hồi giáo đã thâm nhập sâu vào trong đời sống tinh thần người Chăm, thậm chí còn đậm cho đến ngày nay hơn cả quê hương nó là Ấn Độ mà các nhà văn hóa học gọi là thuyết “Thuyết hóa thạch ngoại vi trên biển “. Dù ảnh hưởng rất lớn của tôn giáo Ấn Độ nhưng do nằm trong cơ tầng văn hóa Đông Nam Á ,dân tộc Chăm có nền văn hóa bản địa lâu đời, là nguyên nhân làm cho các tôn giáo Ấn Độ khi du nhập vào đều bị bản địa hóa . 2. Các tôn giáo Ấn Độ truyền bá tới Đông Nam Á theo hai con đường ,đường thủy và đường bộ: Một đường từ bờ biển Coromandel Ấn Độ theo qua eo biển Malacca tới quần đảo Mã Lai ,Một con đương khác là Át Xan tiến vào Myanma ,rồi từ Myanma truyền vào lưu vực sông Mê Công đến Chân Lạp và Chăm Pa. 2.1 Hiện nay, các nhà khoa học chưa tìm được tư liệu nói về sự truyền bá các tôn giáo Ấn Độ đến Chăm Pa. Chỉ biết rằng bằng những tư liệu khảo cổ học ,nhất là các bia ký Chăm Pa cho thấy tôn giáo Ấn Độ đã đến các Vương Triều Chăm Pa từ rất sớm , thậm chí ngay từ khi lập quốc (năm 192), Chăm Pa đã xây dựng nhà nước vương triều kết hợp với thần quyền .Bằng chứng cho thấy niên đại sỡm nhất mà Phật giáo được truyền đến Chăm Pa là tấm bia ký Võ Cạnh có niên đại thế kỷ III-V được tìm thấy gần Kauthara(Nha Trang) .Theo tiến sĩ Ngô văn Doanh, tấm bia Võ Cạnh là chứng vật chất đầu tiên và cũng là cổ nhất ở Đông Nam Á nói về Phật giáo. Bằng chứng thứ hai về Phật giáo thời kỳ đầu ở Chăm Pa là pho tượng Phật bằng đồng có niên đại từ thế kỷ IV đến thế kỷ VI được tìm thấy ở khu di tích Phật giáo ở Đông Dương .Đây là pho tượng Phật “ Áo ướt” theo phong cách Ganhara nhưng tóc lại xoăn của Natura ,phải chăng nó được nhập trục tiếp từ Ấn Độ hoặc từ Xrilanca ? Năm 1901 ,các nhà khảo cổ học người Pháp đã đào tạo và phát hiện ở tu viện Phật Đồng Dương 229 pho tượng Phật.Hiện nay ,những bức tượng và các mảng điêu khắc liên quan đến dấu ấn Phật giáo được trưng bày nhiều ở Bảo tàng Chăm Đà Nẵng.Các sử liệu Trung Quốc như Lương Thư ,tuỳ thư ,Nam tề thư đều ghi rằng Chăm Pa là một quốc gia Phật Thích Ca. 2.2 Sử sách Trung Quốc cho thấy ,Bà la Môn giáo du nhập vào Chăm Pa rất sớm .Bốn bia ký bằng chữ Phật có niên đại thế kỷ VII được tìm thấy ở Quảng Nam và Phú Yên ở triều đại Bhadresvaravamin,ba trong bốn bia ký đó ghi nhận lãnh địa dành cho vị thần này.Còn bia kỹ Mỹ Sơn thì nói đến sự thành kính dành cho Mahesvara ,Uma ,Brahma,Visnu.Đến thế kỷ VII Ấn Độ giáo mà chủ yếu là Siva giáo đã trở thành tôn giáo chính thống của các Vua chúa Chăm Pa .Từ đây hình thành khu di tích Mỹ Sơn .từ thời Lâm Ấp đến Hoàn Vương (Từ thế kỷ II đến thể kỷ IX) đạo Bàlamôn và Ấn Độ giáo luôn luôn được coi trọng .Các bia ký giai đoạn này đều chứng minh tầm quan trọng của Siva giáo “Đáng kính trọng hơn cả Braham ,Visnu ,indra.Surya.A sura,hơn những vị Bà la Môn và hơn những Rsi ,các vua chúa”(1). 2.3 Cũng như Phật giáo và Siva giáo Visnu giáo cũng được nhiều triều đại coi trọng .Ba bia ký (hai của Indravarman I và một của Vikrantavarman III ) tìm thấy ở Phan Rang nói nhiều tới Visnu giáo.Nhà vua tự so sánh mình với Vikrrama “Nâng qủa đất lên bằng hai cánh tay” hoặc với Narayana:”Nằm trên con rắn và nâng thế giới lên bằng bốn cáh tay “ .Bia ký của Senapati Par ,tổng đốc tỉnh Panduragapura (Vùng Phan Rang ngày nay) ngợi ca vị tổng đốc như một Narayana (Visnu) hiện thân,và cánh tay của ông được so với “ Con rắn nâng cái đĩa trái đất chìm đắm trong đại dương của thời đại Kali “ (2) 2.4 Tóm lại, suốt hơn 12 thế kỷ tồn tại ,người Chăm liên tục lấy các tôn giáo Ấn Độ làm tôn giáo của mình. (Giai đoạn sau Chăm Pa tiếp nhận thêm Hồi giáo và bản địa hoá thành Bàni giáo).Chăm Pa không kỳ thị tôn giáo mà tiếp thu nhiều giáo phái Ấn Độ một cách hoà bình và tự nguyện .Bao trùm lên suốt quá trình lịch sử tồn tại của mình là hỗn dung của các giáo phái Ấn Độ .Văn hóa Chăm Pa tiếp nhận tất cả : Tư duy triết học tâm linh; đức hiếu sinh,từ bi của Phật giáo,tình thương của Vusnu giáovà cả tính hung bạo quyền lực của Siva giáo.Văn hóa tôn giáo Ấn Độ chịu ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống tâ, linh của người Chăm ,hướng tới quan niệm sự đồng nhất giữa con người và vũ trụ,với thần linh, giữa tiểu ngã Át Man và đại ngã Brahman ,tạo nên bản sắc văn hóa Chăm vừa mang tính văn hóa tôn giáo Ấn Độ vừa mang màu sắc văn hóa Đông Nam Á,góp thêm mảng màu ,làm đậm đà ,phông phú và đa dạng thêm bản sắc văn hóa Việt Nam. 3. Những tôn giáo Ấn Độ cũng như nền văn minh sớm nhất của loài người đã chi phối rất lớn đến văn hóa người Chăm.Những ảnh hưởng đó có thể tìm thấy ở trong đời sống tâm linh,phong tục tập quán ,văn học nghệ thuật ,kiến trúc,điêu khắc,văn tự,lịch pháp.vv.. của người Chăm.Khi tiếp thu những thành tựu văn minh Ấn Độ,người Chăm đã gắn với nghệ thuật bản địa ,làm cho nghệ thuật Chăm trở nên độc đáo ,co điển hình ở Đông Nam Á .Ngoài ra ,văn hóa Chăm còn tiếp thu Khơme ,của Giava và của Đại Việt. 3.1 Khi kiến trúc Chăm cổ còn lại chủ yếu là đền tháp .Nếu tính cả hai khu kiến trúc lớn là khu di tích Mỹ Sơn và khu Đồng Dương thì suốt trải dài Miền Trung từ Quảng Nam vào đến Bình Thuận có tất cả là 19 khu tháp với 40 kiến trúc lớn nhỏ hiện còn và có niên đại từ thế kỷ IX đến XVI .Tháp cổ Chăm Pa ảnh hưởng từ Ấn Độ bởi nó mang hình núi Mê ru (Còn gọi là núi vàng,nằm ở sườn dãy Himalaya thu nhỏ.Các vị thần của Ấn Độ giáo ngự ở trung tâm thế giới trên núi Mê ru nên đền thờ ngài ở hạ giới phải thể hiện như Vũ Trụ Mê ru và phải tuân theo bố cục : Hướng tâm,các trụ quay ra bốn hướng ,mặt tiền quay về hướng Đông (Hướng mặt trời mọc nguồn gốc của sự sống).Hiện nay cụm tháp còn tương đối hoàn chỉnh là Tháp Chàm Pô Klong Girai ở Ninh Thuận .Nhìn từ bề ngoài tháp chăm là một cấu trúc nhiều tầng .Tầng cuối cùng làm cái võ cho gian điện ,bên ngoài là những hình ốp có trang trí nằm giữa hai bộ gờ trên và dưới .Các tầng tháp nối nhau nhỏ dần lên tận đỉnh,mỗi tầng lại có các hoa văn và các lá nhĩ mang nhiều phong cách khác nhau ,ở tháp Pô Klong Girai ,mỗi tầng lại có tượng Siva làm bằng đá ,và ở trên đỉnh tháp là một hòn đá hình bầu dục (Giống như hồn đá trên cát” Kut”) đầu nhọ hướng lên trời .Có ý kiến cho rằng đây là biểu tượng bia đá cho Kalăn (Lăng mộ) cho chiếc kăng mộ lớn là tháp gạch. Những khu đền tháp lớn của người Chăm tập trung ở các trung tâm lớn như Thánh địa Mỹ Sơn ,vùng Vijaya ,vùng Kauthara và Pandurangara thờ các thần ở Ấn Độ giáơ như Brahma,Visnu,Siva.Người Chăm gọi các tháp Chăm là Kalăn có nghĩa là đền lăng và những cụm tháp đền thờ thần được kết hợp với lăng mộ thờ vua chúa:Tháp Po Tầm ở Phan Rí (Bình Thuận) thờ vua PôTầm ,tháp Pô rômê là tháp Pô Klong Girai ở Ninh Thuận thờ vua Pô Rômê và vua Pô Long Girai . Như vậy, các tháp đền khi đến với Chăm Pa không chỉ để thờ thần nữa mà kèm theo thờ phụng vua chúa ,hay nói rộng ra là thờ cúng tổ tiên .Các bia ký Chăm Pa đều nói tới việc họ dựng các đền thờ các bậc tiền bối mình dưới dạng các thần linh .Một số tượng mặt vua như Pô KLong Girai ,Pôrômê được gắn vào cây linga (Gọi là Mukhalinga) và đặt thờ trong lòng các tháp .Từ đây hình thành nên tín ngưỡng thờ cúng vua.- Thần gắn với thờ biểu tượng Siva giáo trên các tháp Chàm. Ngoài các khu kiến trúc phục vụ cho Bàlamôn và Ấn Độ ,Chăm Pa còn là một khi kiến trúc và điêu khắc rất quan trọng là khu Phật giáo Đồng Dương (Quảng Nam) Đồng Dương theo tiếng Chăm là Indrapura ,được xây dựng vào năm 875 dưới triều vua .Indravarman II mà bia ký mô tả là “ một thành phố đượdc trang hoàng và lộng lẫy như thành phố của Indra” Trong vòng 8 thế kỷ,người Chăm đã xây dựng rất nhiều đền tháp với những phon g các khác nhau ,tháp và những phế tích tháp còn lại hôm nay là rất ít ỏi so với những gì đã có nhưng vẫn là những viên ngọc quý của nền kiến trúc cổ Việt Nam và Đông Nam Á. 3.2 Ở Đông Nam Á có ba nền điêu khắc có tầm cỡ là Giava,Khơme,và Chăm.Hiện nay có nhiều ý kiến khác nhau khi đánh giá những bức tượng cổ Chăm Pa .Nhiều nhà nghiên cứu mỹ thuật đều công nhận vẻ đẹp kỳ lạ độc đáo của phong cách nghệ thuật Đồng Dương,một cách được đánh giá là rất Chăm.Lĩnh vực nghệ thuật điêu khắc Chăm được coi là chịu ảnh hưởng sâu sắc của Ấn Độ nhueng vẫn chứa đựng nhiều nét Chăm hoá.Vũ nữ thiên thần Ápsara (lượn trong nước) có dáng mềm mại ,uyển chuyển đã hóa thân vào nghệ thuật múa ,nghệ thuật điêu khắc Ấn Độ và nhiều nước khác ,nhưng qua bàn tay nghệ thuật của các nghệ nhân Chăm ,Ápsara đã trở thành biểu tượng hàm chứa mọi vẽ đẹp rất riêng của cô gái Chăm .Nàng không có bộ ngực đồ sộ quá lớn như nàng Ápsara Ấn Độ vốn bắt nguồn từ tín ngưỡng tôn thờ mẫu thiêng liêng vĩ đại .Như vậy ,điêu khắc Chăm Pa cổ vừa chịu ảnh hưởng sâu sắc của tôn giáo Ấn Độ vừa in đậm dấu ấn văn hóa Chăm bản địa ,đồng thời có sự sáng tạo ,phát triển hình thành nên phong cách riêng của mình.Vì vậy cũng không nên kết luận văn hoá Chăm là cái bóng của văn hoá Ấn Độ . Những tác phẩm của nghệ thuật điêu khắc Chăm chủ yếu phục vụ tôn giáo ,cụ thể là ấn tượng của Phật giáo và Ấn Độ giáo.Điêu khắc Phật giáo ở Đồng Dương (Inđarapura) tạo nên cả một thành đường Phật giáp: Có tượng Phật,tượng các vị La Hán và các tu sĩ .Đặc biệt tượng các vị thần được coi là đẹp nhất và độc đáo nhất .Năm 1911 ,người ta đã đào được một pho tượng đồng cao 1,08 m, là tượng Phật đứng ,Phật mặc một tấm áo tu hành dài để hở và khoác ngoài một tấm áo khoác.Tóc Phật là những vòng xoáy ốc,trên trán có một Urna lớn … Năm 1978 nhân dân địa phương ở Quảng Nam đã đào được một pho tượng chính của Phật viện Lasmindra Lokesvara ,vị thần bảo hộ vua Indravarnam II mà bia ký có nhắc tới. Một mảng đề tài điêu khắc rất lớn của Chăm là thờ các thần Ấn Độ giáo .Như đã phân tích ở trên ,Siva giáo có lúc được đẩy lên thành quốc giáo ,nhưng bên cạnh đó vẫn tồn tại Visnu,Brahma và cả Pônagar .Kèm theo các tác phẩm điêu khắc Siva,Visnu,Brahma là các con vật được thờ như rắn Sera, bò thần Nađin… 3.3 Nhờ có chữ viết sớm nên văn học nghệ thuật Chăm rất sớm phát triển .Văn học dân gian phát triển nhiều thể loại và phản ánh nhiều nội dung về triết lý ,tâm lý dân tộc các khía cạnh văn hoá .Văn học dân gian,truyện thần thoại ,truyền thuyết đều có sự ảnh hưởng của tôn giáo .Đang lưu ý là những truỵện thần thoại nói về các vị thần sáng tạo ra vũ trụ ,nhũng truyền thuyểt về Pô Inư Nagar(Mẹ xứ sở )và các tượng mẹ xứ sở được thờ ở Tháp Bà(Nha Trang) và đến thờ Pô Inư Nagar ở Hữu Đức, Ninh Thuận. Kho tàng cổ tích của người Chăm tương đối phong phú ,được lưu truyền từ lâu đời và rộng rãi trong tầng lớp nhân dân,có nhiều truyện cổ tích được xây dựng trên các mô típ truyện cổ dân gian của các vùng Đông Nam Á ,đồng thời phản ánh được nhiều mặt xã hội ,gia đình,chế độ mẫu hệ ….Người Chăm có kho tàng tục ngữ,thành ngữ,ca dao,câu đố,sử thi phong phú , có nhiều trường ca có giá trị nghệ thuật cao như Sakukay,Ramayana,Umưrup…đều ảnh hưởng từ Bàlamôn giáo Ấn Độ . 3.4 Âm nhạc và múa của người Chăm vừa mang tính tôn giáo vừa mang tính chất dân gian bản địa, tạo nên một nền nghệ thuật dân gian đặc sắc.Đối với người Chăm,âm nhạc có vai trò rất quan trọng nhất đối với nghi lễ tôn giáo ,tín ngưỡnng như : Lễ hội Katê ,lễ Rijanugar ,lễ Yôn ,Chàvà lớn và chàvà nhỏ v.v…Trước đây âm nhạc và múa chỉ đơn thuần phục vụ nghi lễ ,không được phép sử dụng làm chức năng vui chơi nhảy múa có tính chất trần tục như ngày nay .Nhạc cụ Chăm có đủ các bộ gõ bộ hơi và bộ dậy .Bộ gõ ó trống paranưng ,trống Ghinăng,chiêng mõ ;bộ dây đàn Kaninh (Nhị mu rùa) bộ hơi có kèn Saranai ,tù và v.v.. Ngoài ra, người Chăm còn lưu giữ được kho tàng dân ca với những làn điệu ,cung bậc,thang âm có quan hệ mật thiết với dân ca quan họ Bắc Ninh và dân ca miền Trung .Các bài hát lễ sử thi được các tu sĩ ,thầy Kamưne, Mưtuồn lưu truyền và hát các lễ hội ,các lễ cúng ,nội dung ca ngợi công đức ,sự oai linh của các vị anh hùng. Hầu như trong lễ hội nào của người Chăm cũng có múa và hát lễ ,đây chắc chắn là ảnh hưởng rất lớn từ đạo Bàlamôn xa xưa .”Trong kinh Vêda từ thế kỷ XX trước Công nguyên có Sama vêda là tập ca khúc dùng để hát xướng khi cúng bái ,tổng cộng 1549 bài.Nội dung chủ yếu của Phuốc Vêda là nói rõ trong khi cúng tế nen dùng cac thi ca này tiến hành cúng tế thế nào (3).Những bài tế lễ của các vị sư Chăm hiện nay vẫn là những lời ca được truyền bá từ Ấn Độ xưa kia.Ví dụ trong lễ tắm tượng ở lễ hội Katê trên tháp Pô Klong Girai ,thầy lễ hát: “ Chúng con lấy nước từ con sông Hằng đội về để tám thần,thần là thần của trời đất”(4). Người Chăm có một nền nghệ thuật múa rất đặc sắc.Múa quạt là điệu múa phổ thông mà bất cứ thiếu nữ hay phụ nữ Chăm nào cũng biết múa .(Tuy nhiên không phải là dễ múa) .Khi múa các vũ nữ dùng quạt và khăn dài để múa ,tượng trưng cho những cánh chim.Các điệu múa như : Pi điền :múa công; Kamang: múa gàlôi;marai ;múa chim trí .v.v.. Một thể loại múa khác liên quan đến nghi lễ tôn giáo Chăm là múa Bóng, đây là một thể loại múa rất phong phú của người Chăm ,người múa có thể Nam hoặc Nữ và múa theo nhạc lễ,có nhiều lúc đẩy lên cao trào kiểu nhập hồn như múa đạp lửa,mua roi,múa chèo thuyền .Múa bóng của người Chăm ít nhiều có ảnh hưởng của văn hóa Hán,nhất là phần âm nhạc ,vũ nữ được chọn là những thiếu nữ xinh đẹp ,người cân đối và có năng khiếu múa .Tuỳ theo tài năng của từng người mà hàng năm các vũ nữ được phong cấp từ tập sự.Nền nghệ thuật múa mang tính tôn giáo Chăm thể hiện rất rõ ở nghệ thuật điêu khắc như các mảng điêu khắc vũ nữ Trà Kiệu ,tượng Ápsara .Các động tác múa chắc chắn đều có ảnh hưởng từ các múa nghi lễ ,múa cung đình Ấn Độ. 3.5 Tôn giáo Ấn Độ có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống xã hội của người Chăm.Tôn giáo người Chăm cũng bị ảnh hưởng bởi tư tưởng chủng họ (Caslus ) của Ấn Độ trong “ Nguyên nhân ca “ của kinh Vêda (6) ,xã hội người Chăm xưa cũng chia làm bốn đẳng cấp chính như Ấn Độ giáo .Đứng đầu các đẳng cấp trên là tu sĩ. Trong dân gian người Chăm hiện nay còn phân biệt các tầng lớp ,các đẳng cấp khác nhau .Tiêu biểu cho đạo Bàlamôn của người Chăm là tầng lớp tăng lữ gọi là Pasếh. Đó là tầng lớp trí thức trong xã hội .Họ biết chữ Chăm ,hiểu biết tập tục ,truyền bá và thực hiện các nghi thức tôn giáo .Về mặt xã hội họ thuộc tầng lớp quí tộc cũ và trước năm 1975 là tầng lớp trung nông .Các thầy Pasếh có trang phục riêng ,quần áo, màu trắng, tóc búi giữa đỉnh đầu ,bịt khăn trắng có tua đỏ Pasếh thường là người thuộc dòng quí tộc ,cha truyền con nối từ lâu đời ,không bị tật nguyền .Họ phải giữ các giáo luật được jgi trong kinh lớn (Găr Bachprong) .Tăng lữ Bàlamôn hiện nay ở người Chăm có năm cấp từ thấp đến cao. 4. Rõ ràng là suốt chiều dài lịch sử ,người Chăm tự nguyện tiệp nhận các tôn giáo lớn của Ấn Độ. Những tôn giáo này có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống chính trị ,văn hoá,xã hội của Chăm Pa cổ,cho đến ngày nay nó vẵn giữ được đậm nét của văn hóa các tôn giáo. Thế nhưng lịch sử đã chứng minh rằng ,ngay từ những ngày đầu hình thành nhà nước và tiếp nhận các tôn giáo du nhập ,người Chăm đã tạo cho mình một tôn giáo khá riêng mang màu sắc của văn hóa Chăm bản địa .Những biểu hiện rõ nét nhât là việc thờ phụng các vị thần trong tôn giáo như Siva ,Visnu,Brahma và kể cả các vị thần thứ yếu cũng đượdc thờ phụng .Phật giáo cũng có vai trò nhất định ở người Chăm ,nhưng Siva giáo luôn được tôn là quốc gia .Theo thống kê của Palums,trong trong tổng só 128 bia ký tìm được ở Chăm Pa thì có tới 92 bia nói về Siva và các thần thuộc Siva giáo; 3 bia nói về Visnu ,5 bia nói về Brahma và 7 bia nói về Phật giáo. Người Chăm hôm nay vẫn tồn tại tín ngưỡng đa thần ,các kiêng kị,tập tục.Người Chăm lo cho rằng nếu không kiêng kị sẽ làm đảo lộn mối quan hệ giữa thế giới dương và âm và phải chịu các tao họa .Phụ nữ mang thai phải phải giữ một số kiêng kỵ .Khi nói năng ,ăn uống,đi lại.Sản phụ và hài nhi phải ở phòng kín ,tránh mọi sự tiếp xúc.Tại Bắc Bình,Bình Thuận ,ở trước nhà sản phụ người ta cấm một cọc nhỏ trên sân có gài một cây củi cháy,để đầu củi cháy quay vào nhà là gia đình đã sinh con gái.Gặp các trường hợp trên là cấm kỵ,phải tuyệt đối tôn trọng ,người lạ không đi vào nhà ( Sinh được con gái ,người Chăm rất mừng vì họ theo chế độ mẫu hệ) Từ hơn nữa thế kỷ nay,đồng bào Chăm đã là một thành phần dân tộc trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam. Đặc biệt từ sau năm 1975 với chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước về vấn đề dân tộc và tôn giáo đồng bào Chăm ,đồng bào Chăm được duy trì tựdo tín ngưỡng ,các lễ hội dân gian ,lễ hội tôn giáo được khôi phục.Đó là những hoạt động thiếu thực góp phần vào việc bảo lưu ,giữ gìn các giá trị văn hóa dân gian Chăm - Một nền văn hóa đặc thù còn mang trên mình những ảnh hưởng từ những tôn giáo Ấn Độ -Cũng là góp phần xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến ,đậm đà bản sắc dân tộc , một nền văn hóa thống nhất đa dạng.